Cybervanaram.net : ไซเบอร์วนาราม.เน็ต  

เว็บไซต์เพื่อพระพุทธศาสนา อารามหนึ่งบนโลกไซเบอร์

ให้เรตสมาชิก: 5 / 5

ดาวใช้งานดาวใช้งานดาวใช้งานดาวใช้งานดาวใช้งาน
 

              เขียนเรื่องเกี่ยวกับจิตติดต่อกันมาหลายวัน สืบค้นจากพุทธภาษิตปรากฎว่ามีศาสนสุภาษิตที่แสดงเรื่องเกี่ยวกับจิตไว้จำนวนมาก จิตนั้นมีความสำคัญพุทธวจนะและพระเถระทั้งหลายได้แสดงทัศนะเกี่ยวกับจิตไว้หลากหลายมีปรากฎในพระไตรปิฎกจำนวนมาก วันนี้จึงได้รวบรวมพุทธศาสนสุภาษิตในจิตตวรรคหมวดที่ว่าด้วยเรื่องของจิต มาไว้ในที่เดียวกัน เพื่อที่ว่าผู้ที่สนใจจะได้ค้นคว้าได้ง่ายขึ้น 

1. จิตฺเต  สงฺกิลิฏเฐ  ทุคฺคติ  ปาฏิกงฺขา.
            เมื่อจิตเศร้าหมองแล้ว  ทุคติเป็นอันต้องหวัง.
            ม.  มู.  12/64.
   2. จิตฺเต  อสงฺกิลิฏฺเฐ  สุคติ  ปาฏิกงฺขา.
            เมื่อจิตไม่เศร้าหมองแล้ว  สุคติเป็นอันหวังได้.
            ม.  มู.  12/64.
   3. จิตฺเตน  นียติ  โลโก.  โลกอันจิตย่อมนำไป.
            สํ.  ส.  15/54.
4. จิตฺตสฺส  ทมโถ  สาธุ. การฝึกจิตเป็นความดี.
            ขุ.  ธ.  25/19.

 

 

5. จิตฺตํ  ทนฺตํ  สุขาวหํ.  จิตที่ฝึกแล้ว  นำสุขมาให้.
            ขุ.  ธ.  25/19.
 6. จิตฺตํ  คุตฺตํ  สุขาวหํ. จิตที่คุ้มครองแล้ว  นำสุขมาให้.
            ขุ.  ธ.  25/19.
7. วิหญฺตี  จิตฺตวสานุวตฺตี.
            ผู้ประพฤติตามอำนาจจิต  ย่อมลำบาก.
            ขุ.  ชา.  ทุก.  27/90.
8. จิตฺตํ  อตฺตโน  อุชุกมกํสุ. คนฉลาดได้ทำจิตของตนให้ซื่อตรง.
            ที.  มหา.  10/288.
   9. สจิตฺตปริยายกุสลา  ภเวยฺยุํ.  พึงเป็นผู้ฉลาดในกระบวนจิตของตน.
            นัย-องฺ.  ทสก.  24/100.
10. เตลปตฺตํ  ยถา  ปริหเรยฺย  เอวํ  สจิตฺตมนุรกฺเข. พึงรักษาจิตของตน.  เหมือนคนประคองบาตรเต็มด้วยน้ำมัน.
            ขุ.  ชา.  เอก.  27/31.
11. สจิตฺตมนุรกฺขถ.  จงตามรักษาจิตของตน.
             ขุ.  ธ.  25/58.

12. จิตฺตํ  รกฺเขถ  เมธาวี. ผู้มีปัญญาพึงรักษาจิต.
            ขุ.  ธ.  25/19.
13. ยโต  ยโต  จ  ปาปกํ  ตโต  ตโต  มโน  นิวารเย.  ก็บาปเกิดจากอารมณ์ใด ๆ  พึงห้ามใจจากอารมณ์นั้น ๆ.
            สํ.  ส.  15/20.
14.  อนวฏฺฐิตจิตฺตสฺส               สทฺธมฺมํ  อวิชานโต
       ปริปฺลวปสาทสฺส                ปญฺญา  น  ปริปูรติ.
       เมื่อมีจิตไม่มั่นคง  ไม่รู้พระสัทธรรม  มีความเลื่อมใสเลื่อนลอย ปัญญาย่อมไม่บริบูรณ์.
        (พุทฺธ)                                      ขุ.  ธ.  25/20.
15.  อปฺปมาณํ  หิตํ  จิตฺตํ                 ปริปุณฺณํ  สุภาวิตํ                
         ยํ   ปมาณํ  กตํ  กมฺมํ                น  ตํ  ตตฺราวสิสฺสติ.   
        จิตเกื้อกูลที่อบรมบริบูรณ์ดีแล้ว  เป็นจิตหาประมาณมิได้,  กรรมใดที่ทำแล้วพอประมาณ  กรรมนั้นจักไม่เหลือในจิตนั้น.
        (อรกโพธิสตฺต)                    ขุ.  ชา.  ทุก.  27/59.
16.  อานาปานสฺสติ  ยสฺส                อปริปุณฺณา  อภาวิตา
       กาโยปิ  อิญฺชิโต  โหติ               จิตฺตมฺปิ  โหติ  อิญฺชิตํ.
        สติกำหนดลมหายใจเข้าออก   อันผู้ใดไม่อบรมให้บริบูรณ์,  ทั้งกายทั้งจิตของผู้นั้นก็หวั่นไหว.
        (สารีปุตฺต)                                                ขุ.  ปฏฺ.  31/250.
17.  อานาปานสฺสติ   ยสฺส             ปริปุณฺณา  สุภาวิตา
       กาโยปิ  อนิญฺชิโต  โหติ          จิตฺตมฺปิ  โหติ  อนิญฺชิตํ.
        สติกำหนดลมหายใจเข้าออก  อันผู้ใดอบรมบริบูรณ์ดีแล้ว,  ทั้งกายทั้งจิตของผู้นั้นก็ไม่หวั่นไหว.
        (สารีปุตฺต)                                                ขุ.  ปฏิ.  31/250.
18.  ทิโส  ทิสํ  ยนฺตํ  กยิรา           เวรี  วา  ปน  เวรินํ                   
       มิจฺฉาปณิหิตํ  จิตฺตํ               ปาปิโย  นํ  ตโต  กเร.
        โจรกับโจรหรือไพรีกับไพรี   พึงทำความพินาศให้แก่กัน,  ส่วนจิตที่ตั้งไว้ผิด  พึงทำเขาให้เสียหายยิ่งกว่านั้น.
        (พุทฺธํ)                                                        ขุ.  ธ.  25/20.

19.  ทูรงฺคมํ  เอกจรํ                       อสรีรํ  คุหาสยํ
       เย  จิตฺตํ  สญฺเมสฺสนฺติ         โมกฺขนฺติ  มารพนฺธนา.
        ผู้ใดจักสำรวมจิตที่ไปไกล  เที่ยวไปดวงเดียว  ไม่มีรูปร่าง  มีถ้ำ(คือกาย)  เป็นที่อาศัย,  ผู้นั้นจักพ้นจากเครื่องผู้ของมารได้ ให้ตรงได้  เหมือนช่างศรทำลูกศรให้ตรงได้ฉะนั้น.
        (พุทฺธ)                                                        ขุ.  ธ.  25/19,20.
20.  น  ตํ  มาตา  ปิตา  กยิรา                อญฺเญวาปิจ ญาตกา
       สมฺมาปณิหิตํ  จิตฺตํ                        เสยฺยโส  นํ  ตโต  กเร.
        มารดาบิดาหรือญาติเหล่าอื่น   ไม่พึงทำเหตุนั้นให้ได้,  ส่วนจิตที่ตั้งไว้ดีแล้ว  พึงทำเขาให้ดีกว่านั้น.
        (พุทฺธ)                                                        ขุ.  ธ.  25/20.
22.  ผนฺทนํ  จปลํ  จิตฺตํ              ทุรกฺขํ  ทุนฺนิวารยํ                   
       อุชุํ  กโรติ  เมธาวี                อุสุกาโรว  เตชนํ. 
        คนมีปัญญาทำจิตที่ดิ้นรน   กวัดแกว่ง  รักษายาก  ห้ามยากให้ตรงได้   เหมือนช่างศรทำลูกศรให้ตรงได้ฉะนั้น.
        (พุทฺธ)                                                ขุ.  ธ.  25/19.
23.  ยถา  อคารํ  ทุจฺฉนฺนํ        วุฏฺฐี  สมติวิชฺฌติ
       เอวํ  อภาวิตํ  จิตฺตํ             ราโค  สมติวิชฺฌติ.
        ฝนย่อมรั่วรดเรือนที่มุงไม่ดีฉันใด,   ราคะย่อมรั่วรดจิตที่ไม่ได้อบรมฉันนั้น.
        (พุทฺธ)                                                ขุ.  ธ.  25/16.

24.  โย  จ  สทฺทปฺปริตฺตาสี        วเน  วาตมิโต  ยถา
       ลหุจิตฺโตติ  ตํ  อาหุ          นาสฺส  สมฺปชฺชเต  วตํ.
        ผู้ใด  มักหวาดสะดุ้งต่อเสียง   เหมือนเนื้อทรายในป่า,  ท่านเรียกผู้นั้นว่ามีจิตเบา,  พรตของเขาย่อมไม่สำเร็จ.
        (อญฺตฺรภิกฺขุ)                                        สํ.  ส.  15/296.
25.  วาริโชว  ถเล  ขิตฺโต          โอกโมกตอุพฺกโต                     
        ปริผนฺทติทํ  จิตฺตํ                มารเธยฺยํ  ปหาตเว.
        จิตนี้ถูกยกขึ้นจากอาลัยคือกามคุณ  เพื่อละที่ตั้งแห่งมาร  ย่อมดิ้นรน  เหมือนปลาถูกจับขึ้นจากน้ำโยนไปบนบกฉะนั้น.
        (พุทฺธ)                                                ขุ.  ธ.  25/19.


 26.  สญฺญาย  วิปรีเยสา                จิตฺตนฺเต  ปริฑยฺหติ
                 นิมิตฺตํ  ปริวชฺเชหิ          สุภํ  ราคูปสญฺหิตํ.
        จิตของท่านย่อมเดือดร้อน   เพราะเข้าใจผิด,  ท่านจงเว้นเครื่องหมายที่สวยงามประกอบด้วยความรัก.
        (อานนฺท)                                                สํ.  ส.  15/277.
 27.  เสโล  ยถา  เอกฆโน           วาเตน  น  สมีรติ
                 เอวํ  นินฺทาปสํสาสุ     น  สมิญฺชนฺติ   ปณฺฑิตา.
        ภูเขาหินแท่งทึบ  ไม่สั่นสะเทือนเพราะลมฉันใด,  บัณฑิตย่อมไม่หวั่นไหวในนินทาและสรรเสริญฉันนั้น.
        (พุทฺธ)                                                ขุ.  ธ.  25/25.
28.  อนวสฺสุตจิตฺตสฺส        อนนฺวาหตเจตโส
       ปุญฺญปาปปหีนสฺส       นตฺถิ  ชาครโต  ภยํ.
           ผู้มีจิตอันไม่ชุ่มด้วยราคะ  มีใจอันโทสะไม่กระทบแล้ว  มีบุญและบาปอันละได้แล้ว  ตื่นอยู่  ย่อมไม่มีภัย.
                     ( พุทฺธ )                               ขุ.  ธ.  25/20.
29.  กุมฺภูปมํ  กายมิมํ  วิทิตฺวา                             
       นครูปมํ  จิตฺตมิทํ  ถเกตฺวา
       โยเธถ  มารํ  ปญญาวุเธน
       ชิตญฺจ  รกฺเข  อนิเวสโน  สิยา.
           บุคคลรู้กายนี้ที่เปรียบด้วยหม้อ  กั้นจิตที่เปรียบด้วยเมืองนี้แล้ว พึงรบมารด้วยอาวุธคือปัญญา  และพึงรักษาแนวที่ชนะไว้  ไม่พึงยับยั้งอยู่.
                     ( พุทฺธ )                               ขุ.  ธ.  25/20.
30.  จิตฺเตน  นียติ  โลโก     จิตฺเตน  ปริกสฺสติ
       จิตฺตสฺส  เอกธมฺมสฺส    สพฺเพว  วสมนฺวคู.
           โลกถูกจิตนำไป  ถูกจิตชักไป,  สัตว์ทั้งปวงไปสู่อำนาจแห่งจิตอย่างเดียว.
                     ( พุทฺธ )                               สํ.  ส.  15/54.

31.  ตณฺหาธิปนฺนา  วตฺตสีลพทฺธา
       ลูขํ  ตปํ  วสฺสสตํ  จรนฺตา
       จิตฺตญฺญจ  เนสํ  น  สมฺมา  วิมุตฺตํ
       หีนตฺตรูปา  น  ปารงฺคมา  เต.
           ผู้ถูกตัณหาครอบงำ  ถูกศีลพรตผูกมัด  ประพฤติตบะอันเศร้าหมองตั้งร้อยปี,  จิตของเขาก็หลุดพ้นด้วยดีไม่ได้.  เขามีตนเลวจะถึงฝั่งไม่ได้.
                     ( พุทฺธ )                               สํ.  ส.  15/40
32.  ทุนฺนิคฺคหสฺส  ลหุโน     ยตฺถ  กามนิปาติโน                 
จิตฺตสฺส  ทมโถ  สาธุ            จิตฺตํ  ทนฺตํ  สุขาวหํ.
           การฝึกจิตที่ข่มยาก  ที่เบา  มักตกไปในอารมณ์ที่น่าใคร่  เป็นความดี,  ( เพราะว่า )  จิตที่ฝึกแล้ว  นำสุขมาให้.
         ( พุทฺธ )                                                  ขุ.  ธ.  25/19.

33.  ปทุฏฺฐจิตฺตสฺส  น  ผาติ  โหติ
       น  จาปิ  นํ  เทวตา  ปูชยนฺติ
       โย  ภาตรํ  เปตฺติกํ  สาปเตยฺยํ
       อวญฺจยี ทุกฺกฏกมฺมการี.
           ผู้ใดทำกรรมชั่ว  ล่อลวงเอาทรัพย์สมบัติพี่น้องพ่อแม่  ผู้นั้นมีจิตชั่วร้าย  ย่อมไม่มีความเจริญ  แม้เทวดาก็ไม่บูชาเขา.
         ( นทีเทวตา )                                       ขุ.  ชา.  ติก.  27/120.
34.  ภิกฺขุ  สิยา  ฌายิ  วิมุตฺตจิตฺโต
       อากงฺเข  เว  หทยสฺสานุปตฺตึ
       โลกสฺส  ตฺวา  อุทยพฺพยญฺจ
        สุเจตโส  อนิสฺสิโต  ตทานิสํโส.
           ภิกษุเพ่งพินิจ  มีจิตหลุดพ้น  รู้ความเกิดและความเสื่อมแห่งโลกแล้ว  มีใจดี  ไม่ถูกกิเลสอาศัย  มีธรรมนั้นเป็นอานิสงส์  พึงหวังความบริสุทธิ์แห่งใจได้.
         ( เทวปุตฺต )                                             สํ.  ส.  14/73.


35.  โย  อลีเนน  จิตฺเตน      อลีนมนโส  นโร                
       ภาเวติ  กุสลํ  ธมฺมํ        โยคกฺเขมสฺส  ปตฺติยา
       ปาปุเณ  อนุปุพฺเพน       สพฺพสํโยชนกฺขยํ.
           คนใดมีจิตไม่ท้อถอย  มีใจไม่หดหู่  บำเพ็ญกุศลธรรม  เพื่อบรรลุธรรมที่เกษมจากโยคะ  พึงบรรลุธรรมเป็นที่สิ้นสังโยชน์ทั้งปวงได้.
        ( พุทฺธ )                                                 ขุ.  ชา.  เอก.  27/18.
36.  สุทุทฺทสํ  สุนิปุณํ         ยตฺถ  กามนิปาตินั
       จิตฺตํ  รกฺเขถ  เมธาวี     จิตฺตํ  คุตฺตํ  สุขาวหํ.
           ผู้มีปัญญา  พึงรักษาจิตที่เห็นได้ยากนัก  ละเอียดนัก  มักตกไปในอารมณ์ที่น่าใคร่,(เพราะว่า) จิตที่คุ้มครองแล้ว  นำสุขมาให้.
         ( พุทฺธ )                                                   ขุ.  ธ.  25/19.


หมายเหตุ: ตัวเลขที่อ้างหมายถึง เล่มที่..... และ หน้าที่..... อ้างตามฉบับภาษาบาลี เช่น ขุ.  ธ.  25/19. หมายถึง ขุททกนิกาย ธรรมบท เล่มที่ 25 หน้าที่ 19 เป็นต้น


พระมหาบุญไทย  ปุญญมโน
รวบรวม
07/06/53

Go to top