Cybervanaram.net : ไซเบอร์วนาราม.เน็ต  

เว็บไซต์เพื่อพระพุทธศาสนา อารามหนึ่งบนโลกไซเบอร์

ดาวไม่ได้ใช้งานดาวไม่ได้ใช้งานดาวไม่ได้ใช้งานดาวไม่ได้ใช้งานดาวไม่ได้ใช้งาน
 

           วันที่ 16 มกราคม ของทุกปี ทางราชการกำหนดให้เป็น “วันครูแห่งชาติ” หน่วยงานที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการศึกษากำหนดให้เป็นวันหยุดราชการ ครูทั้งหลายมักจะมีกิจกรรมที่เกี่ยวกับครู ผู้เขียนแม้จะทำหน้าที่สอนหนังสือมานาน แต่ก็ไม่ได้คิดว่าตัวเองเป็นครู คิดอยู่เสมอว่า “เป็นเพียงผู้บอกหนังสือ” ทำหน้าที่ให้วิชาความรู้แก่คนอื่นๆ เพียงแต่ได้เห็นว่านักเรียนมีความรู้ไปพร้อมกับมีความประพฤติดี หรือในภาษาบาลีว่า “วิชชาจรณสมฺปนฺโน” ก็พอใจแล้ว อีกหน้าที่หนึ่งยังคงเป็นนักเรียนที่เรียนยังไม่จบซึ่งก็ไม่รู้อีกนานเท่าใด  วันนี้ขอนำเอา “คำครู” จาก ขุททกนิกาย เถรคาถา  ซึ่งเป็นสุภาษิตจากพระอรหันต์ทั้งหลายในสมัยพุทธกาล ที่ท่านศึกษาจนจบแล้วได้ภาษิตคาถาไว้ ลองอ่านและศึกษาเพื่อเป็นแนวทางแห่งการปฏิบัติ ดำเนินตามวิถีแห่งความเป็นครูของพระอรหันต์เหล่านั้น

            1.สุภูติเถรคาถา  สุภาษิตเกี่ยวกับจิตหลุดพ้น (พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง 26/138/243) ได้ยินว่าท่านพระสุภูติเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า “ดูกรฝนกุฎีของเรามุงดีแล้ว มีเครื่องป้องกันอันสบายมิดชิดดี ท่านจงตกลงมาตามสะดวกเถิด จิตของเราตั้งมั่นดีแล้ว หลุดพ้นแล้วจากกิเลสทั้งปวงเราเป็นผู้มีความเพียรอยู่ เชิญตกลงมาเถิดฝน”
           แปลมาจากภาษาบาลีว่า  
                               “ฉนฺนา เม กุฏิกา สุขา
     นิวาตา  วสฺส เทว ยถาสุขํ   
                               จิตฺตํ เม สุสมาหิตํ วิมุตฺตํ อาตาปี วิหรามิ วสฺสเทวาติ ฯ
                                  (พระไตรปิฎกภาษาบาลีฉบับสยามรัฐ 26/138/260)
                               
           2. มหาโกฏฐิตเถรคาถา  สุภาษิตเกี่ยวกับความสงบ (26/139/243)  ได้ยินว่า ท่านพระมหาโกฏฐิตเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า “บุคคลผู้สงบ งดเว้นจากการทำความชั่วพูดด้วยปัญญา ไม่ฟุ้งซ่าน ย่อมกำจัดบาปธรรมทั้งหลาย เหมือนลมพัดใบไม้ให้ล่วงหล่นไป ฉะนั้น” 
           แปลมาจากภาษาบาลีว่า
                                         อุปสนฺโต อุปรโต          มนฺตภาณี อนุทฺธโต  
                                         ธุนาติ ปาปเก ธมฺเม       ทุมปตฺตํว มาลุโตติ ฯ
                               (พระไตรปิฎกภาษาบาลีฉบับสยามรัฐ 26/139/260)
           3. กังขาเรวตเถรคาถา  สุภาษิตเกี่ยวกับปัญญา  (26/140/243) ได้ยินว่า ท่านพระกังขาเรวตเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า “ท่านจงดูปัญญานี้ ของพระตถาคตเจ้าทั้งหลายดังไฟอันรุ่งเรืองในเวลาพลบค่ำพระตถาคตเหล่าใด ย่อมกำจัดความสงสัยของเวไนยสัตว์ทั้งหลาย ผู้มาเฝ้าถึงสำนักของพระองค์ พระตถาคตเหล่านั้น ย่อมชื่อว่าเป็นผู้แสงสว่างเป็นผู้ให้ดวงตา”
           แปลมาจากภาษาบาลีว่า  
                                         ปญฺญํ อิมํ ปสฺส ตถาคตานํ   
                                         อคฺคิ ยถา ปชฺชลิโต นิสีเว    
                                         อาโลกทา จกฺขุททา ภวนฺติ  
                                         เย อาคตานํ วินยนฺติ กงฺขนฺติ ฯ  
                                 (พระไตรปิฎกภาษาบาลีฉบับสยามรัฐ 26/140/261) 
           4. ปุณณมันตานีปุตตเถรคาถา   สุภาษิตเกี่ยวกับการคบคนดี (26/141/243)  ได้ยินว่า ท่านพระปุณณมันตานีบุตรเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า "บุคคลควรสมาคมกับสัปบุรุษ ผู้เป็นบัณฑิตชี้แจงประโยชน์เท่านั้น เพราะธีรชนทั้งหลายเป็นผู้ไม่ประมาท เห็นประจักษ์ด้วยปัญญา ย่อมได้บรรลุถึงประโยชน์อย่างใหญ่ ประโยชน์อย่างลึกซึ้ง เห็นได้ยาก ละเอียด สุขุม" 
           แปลมาจากภาษาบาลีว่า
                                         “สพฺภิเรว สมาเสถ         ปณฺฑิเตหตฺถทสฺสิภิ 
                                         อตฺถํ มหนฺตํ คมฺภีรํ         ทุทฺทสํ นิปุณํ อณณ   
                                         ธีรา สมธิคจฺฉนฺติ        อปฺปมตฺตา วิจกฺขณาติ ฯ
                                (พระไตรปิฎกภาษาบาลีฉบับสยามรัฐ 26/141/261)
 
           5.ทัพพเถรคาถา สุภาษิตเกี่ยวกับการฝึกอบรม   (26/142/244) ได้ยินว่า ท่านพระทัพพเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า "เมื่อก่อนพระทัพพมัลลบุตรองค์ใด เป็นผู้อันบุคคลอื่น ฝึกฝนได้โดยยาก แต่เดี๋ยวนี้พระทัพพมัลลบุตรองค์นั้น เป็นผู้อันพระศาสดาได้ทรงฝึกฝนด้วยการฝึกฝนด้วยมรรคอันประเสริฐ เป็นผู้สันโดษ ข้ามความสงสัยได้แล้วเป็นผู้ชนะกิเลส ปราศจากความขลาด มีจิตตั้งมั่น ดับความเร่าร้อนได้แล้ว”
           แปลมาจากภาษาบาลีว่า  
                                         “โย ทุทฺทมโย ทเมน ทนฺโต   
                                         ทพฺโพ สนฺตุสิโต วิติณฺณกงฺโข   
                                         วิชิตาวิ อเปตเภรโว หิ`   
                                         ทพฺโพ โส ปรินิพฺพุโต ฐิตตฺโตติ ฯ  
                       (พระไตรปิฎกภาษาบาลีฉบับสยามรัฐ 26/142/261)
           6. สีตวนิยเถรคาถา  สุภาษิตเกี่ยวกับความสันโดษ   (26/143/244) ได้ยินว่า ท่านพระสีตวนิยเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า "ภิกษุใดมาสู่ป่าสีตวันแล้ว ภิกษุนั้นเป็นผู้อยู่แต่ผู้เดียว สันโดษ มีจิตตั้งมั่น ชนะกิเลส ปราศจากขนลุกขนพอง มี ปัญญารักษากายาคตาสติอยู่"  
           แปลมาจากภาษาบาลีว่า  
                                         “โย สีตวนํ อุปาคา ภิกฺขุ   
                                         เอโก สนฺตุสิโต สมาหิตตฺโต   
                                         วิชิตาวิ อเปตโลมหํโส  
                                         รกฺขํ กายคตาสตึ ธีติมาติ ฯ  
                     (พระไตรปิฎกภาษาบาลีฉบับสยามรัฐ 26/143/261)
           7.ภัลลิยเถรคาถา  สุภาษิตเกี่ยวกับผู้ชนะ   (26/144/244)  ได้ยินว่า ท่านพระภัลลิยเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า "ผู้ใดกำจัดเสนาแห่งมัจจุราช เหมือนห้วงน้ำใหญ่ กำจัดสะพานไม้อ้ออันแสนจะทรุดโทรม ฉะนั้น ก็ผู้นั้นจัดว่าเป็นผู้ชนะมาร ปราศจากความหวาดกลัวมีตนอันฝึกฝนแล้วมีจิตตั้งมั่น ดับกิเลสและความเร่าร้อนได้แล้ว"  
           แปลมาจากภาษาบาลีว่า  
                                         “โย ปานุทิ มจฺจุราชสฺส เสนํ   
                                         นฬเสตตว สุทุพฺพลํ มโหโฆ  
                                         วิชิตาวิ อเปตเภรโว หิ  
                                         ทนฺโต โส ปรินิพฺพุโต ฐิตตฺโตติ ฯ   
                                         อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ภลฺลิโย เถโร ฯ  
                           (พระไตรปิฎกภาษาบาลีฉบับสยามรัฐ 26/144/262)
 
           8.วีรเถรคาถา  สุภาษิตเกี่ยวกับการชนะกิเลส   (26/145/245) ได้ยินว่า ท่านพระวีรเถระได้ภาษิตคาถานี้ ในเวลาภรรยาเก่าไปเล้าโลมเพื่อให้สึกว่า"เมื่อก่อน ผู้ใดเป็นผู้อันบุคคลอื่นฝึกได้โดยยาก แต่เดี๋ยวนี้ผู้นั้นอันพระผู้มีพระภาคฝึกฝนได้ดีแล้ว เป็นนักปราชญ์มีความสันโดษ ข้ามความสงสัยได้แล้ว เป็นผู้ชนะกิเลสมาร ปราศจากขนลุกขนพอง ปราศจากความกำหนัด มีจิตตั้งมั่น ดับกิเลสและความเร่าร้อนได้แล้ว"  
           แปลมาจากภาษาบาลีว่า
                                         “โย ทุทฺทมโย ทเมน ทนฺโต   
                                         ธีโร  สนฺตุสิโต วิติณฺณกงฺโข   
                                         วิชิตาวิ อเปตโลมหํโส   
                                         วีตราโค  ปรินิพฺพุโต ฐิตตฺโตติ ฯ  
                           (พระไตรปิฎกภาษาบาลีฉบับสยามรัฐ 26/145/262)
           9.ปิลินทวัจฉเถรคาถา  สุภาษิตเกี่ยวกับการฟังธรรม   (26/146/245) ได้ยินว่า ท่านพระปิลินทวัจฉเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า "การที่เรามาสู่สำนักของพระศาสดานี้ เป็นการมาดีแล้ว ไม่ไร้ประโยชน์ การที่เราคิดไว้ว่าจักฟังธรรมในสำนักของพระผู้มีพระภาคแล้วจักบวช เป็นความคิดที่ไม่ไร้ประโยชน์ เพราะเมื่อพระผู้มีพระภาคทรงจำแนกธรรมทั้งหลายอยู่ เราได้บรรลุธรรมอันประเสริฐแล้ว"  
           แปลมาจากภาษาบาลีว่า  
                                         “สฺวาคตํ นาปคตํ         นยิทํ ทุมฺมนฺติตํ มม 
                                         ปวิภตฺเตสุ  ธมฺเมสุ    ยํ เสฏฺฐํ ตทุปาคมินฺติ ฯ
                                  (พระไตรปิฎกภาษาบาลีฉบับสยามรัฐ 26/146/262)
 
           10. ปุณณมาสเถรคาถา  สุภาษิตเกี่ยวกับการไม่ติดในสิ่งทั้งปวง  (26/147/245) ได้ยินว่า พระปุณณมาสเถระได้ภาษิตคาถานี้อย่างนี้ว่า "ผู้ใดไม่ทะเยอทะยานในโลกนี้หรือโลกอื่น ผู้นั้นเป็นผู้จบไตรเพท เป็นผู้สันโดษสำรวมแล้ว ไม่ติดอยู่ในธรรมทั้งปวง เป็นผู้รู้แจ้งซึ่งความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปของโลก"  
           แปลมาจากภาษาบาลีว่า  
                                         “วิหริ อเปกฺขํ อิธ วา หุรํ วา   
                                         โย เวทคู สนฺตุสิโต ยตตฺโต   
                                         สพฺเพสุ ธมฺเมสุ อนูปลิตฺโต   
                                         โลกสฺส ชญฺญฺา อุทยพฺพยญฺจาติ ฯ  
                         (พระไตรปิฎกภาษาบาลีฉบับสยามรัฐ 26/147/262)
           ฟังคำครูแล้วลองนำไปพิจารณาดูเถิดว่าพระอรหันต์แต่ละองค์เหล่านี้ท่านก็มาจากปุถุชนคนธรรมดาเหมือนเช่นกับเราท่านทั้งหลาย เป็นนักเรียนมาก่อนเหมือนกัน แต่ท่านศึกษาเรียนรู้จนเข้าใจในอริยสัจจ์ จากจากนักเรียนก็เปลี่ยนมาเป็นครู สุภาษิตของพระอรหันต์เหล่านี้จึงถือเป็น “คำครู” ที่นักเรียนทั้งหลายควรนำมาศึกษา
 
 
พระมหาบุญไทย  ปุญญมโน
รวบรวม
16/01/56
 
Go to top